Aydın Mobil Şehir
Aydın Haberleri, Gezilecek Yerler, Nerede Ne Var!

Fiyat İstikrarı, Enflasyon ve Ülkemiz Enflasyonuna Bakış

Fiyat istikrarı, büyüme ve istihdama yönelik, ekonomik birimlerin karar alma süreçlerinde etkili olmayacak ölçüde düşük ve istikrarlı bir enflasyon oranını ifade eder. Enflasyonun, halkın ve şirketlerin yatırım, harcama ve tasarruf kararlarını alırken dikkate almayacakları kadar düşük olmasıdır. Fiyatların istikrarlı olması fiyatların hiç değişmemesi değil, genel seviyesindeki uzun süren artış (enflasyon) veya düşüş (deflasyon) eğiliminin önlenmesi anlamına gelir. Türkiye’de Merkez Bankası’nın temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır.

Enflasyon; çeşitli mal ve hizmetlerin fiyatlarının aile bütçelerinde yer alan kullanım ağırlıklarına göre dahil edildiği bir sepetin aylar itibariyle değerindeki değişimle ölçülür. Bu sepete endeks denir. Endeksin genel düzeyinin sürekli olarak artmasına enflasyon denir. Bir diğer tanıma göre paranın satın alma gücünün belirli bir dönemde düşmesine enflasyon denir, yani fiyat artış hızıdır. Enflasyonun yüksek seyretmesi, alım gücünün azaldığı anlamına gelir. Ancak enflasyonun düşüklüğü, fiyatların düştüğü, gelirlerin yükseldiği ve alım gücünün arttığı anlamına gelmez.

Enflasyonu ölçmekte kullanılan sepetlerden ilki olan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE); belirli bir dönemde (ay, yıl) tüketicilerin satın aldığı mal ve hizmetlerin aile bütçesindeki ağırlığına göre bir sepette toplanmasıyla oluşturulmuştur ve her türlü vergiyi kapsamaktadır. Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE); belirli bir dönemde ülkede üretilen ve satışa konu olan ürünlerin, üretici aşamasındaki fiyatlarını karşılaştırarak fiyat değişikliklerini ölçen endekstir. Yalnızca, malların üreticiden toptancıya/satıcıya satıldığı aşamadaki fiyatları temsil etmektedir ve vergileri içermez.

Fiyatlardaki geçici artışların çıkarılması sonucu, fiyatlar genel düzeyindeki artışları ifade eden Çekirdek Enflasyon, geçici etkilerden arındırılan enflasyondur. Ani fiyat değişikliği yaşayan ürünler belirlenerek sepetten çıkartılır. Bu ürünler; mevsimlik ürünler, işlenmemiş gıda maddeleri, alkollü içecekler, tütün ürünleri, enerji ve altındır. Çekirdek Enflasyon, enflasyonun nasıl seyredeceği hakkında doğru bilgiler veren önemli bir veridir ve enflasyona dair daha doğru ve isabetli kararlar almayı mümkün kılmakta, belirlenecek ekonomi politikaları için son derece önem arz etmektedir.

Enflasyonun üç kaynağı mevcuttur. 1-Talep Enflasyonu, 2-Arz Enflasyonu, 3-Yapısal Enflasyon

Talep Enflasyonu, ekonomideki para arzının ekonomideki büyümeyi aşması sonucu üretilen ve ithal edilen mal ve hizmetlere yönelik talebin, üretim ve ithalat hacminden hızlı artması ve fiyatların yükselmesidir. Bir diğer alt türü ise enflasyonun gelecekte daha da artacağı beklentisi ile insanların ileride almayı düşündükleri malları bugünden alarak stoklamaya çalışmalarından doğan enflasyondur.

Arz Enflasyonu veya Maliyet Enflasyonu ise, üretim sürecinde kullanılan faktör ve girdilerin fiyatlarındaki artışlarla oluşan enflasyondur.

Yapısal Enflasyon, arz seviyesinin talep oranına yeterli gelmemesi durumunda oluşan enflasyondur. Şirketlerin kâr oranlarının yüksek olmasıyla da ortaya çıkabilir.   


Türkiye’de 2022 yılında yaşanan enflasyonunu aylar itibariyle seyri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Aylar Çekirdek Enflasyon Tüketici Enf.(TÜFE) Üretici Enf.(ÜFE)
Ocak %6.94 %11.10 %10.45
Şubat %3.75 %4.81 %7.22
Mart %4.39 %5.46 %9.19
Nisan %4.54 %7.25 %7.67
Mayıs %3.44 %2.98 %8.76
Haziran %3.34 %4.95 %6.77
Temmuz %3.45 %2.37 %5.17
Ağustos %3.10 %1.46 %2.41
Eylül %2.74 %3.08 %4.78

Türkiye’de 2022 yılında yaşanan enflasyonun bir önceki yılın aynı ayına göre yıllık seyri aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Aylar Çekirdek Enflasyon Tüketici Enf.(TÜFE) Üretici Enf.(ÜFE)
Ocak %39,45 %48,69 %  93,53
Şubat %44,05 %54,44 %105,01
Mart %48,39 %61,14 %114,97
Nisan %52,37 %69,97 %121,82
Mayıs %56,04 %73,50 %132,16
Haziran %57,26 %78,62 %138,31
Temmuz %61,69 %79,60 %144,61
Ağustos %66,08 %80,21 %143,75
Eylül %68,09 %83,45 %151,50

 

2022 yılı birinci çeyrek dönemde jeopolitik gelişmelerle birlikte arz kısıtları daha belirgin hale gelmiş, küresel emtia fiyatlarında yaşanan hızlı artışlar enflasyonist baskıların artmasına neden olmuştur. Artan enerji maliyetlerinin etkisiyle cari işlemler açığı artmıştır.

2022 yılının ikinci çeyreğinde güçlendirilen makro ihtiyati tedbirlerle kredi büyümesindeki normalleşme eğiliminin başladığı, toplam talep koşullarının enflasyondaki yükselişe etkisinin döviz kuru, küresel enerji ve emtia fiyatları gibi diğer ana belirleyicilere kıyasla sınırlı kaldığı, ithalatın ihracata göre yüksek seyretmeye devam ettiği enerji ve emtia fiyatlarındaki yükseliş nedeniyle cari işlemler açığının arttığı görülmüştür.

Temmuz ayı enflasyonunun ana belirleyicilerinin gıda ve alkolsüz içecekler (enflasyona katkısı 0,83), ev eşyası grubu (enflasyona katkısı 0,34), alkollü içecekler ve tütün grubu (enflasyona katkısı 0,30) olduğu görülmüştür. Ağustos ayında ev eşyası ve konut grubu (enflasyona katkısı 0,30) ve ulaştırma grubu (enflasyona katkısı eksi 0,32) en önemli belirleyici olmuştur.

Eylül ayında en belirgin katkıyı yapan gruplar konut grubu (enflasyona katkısı 1,45), gıda grubu (enflasyona katkısı 0,52) ve ev eşyası grubu (enflasyona katkısı 0,19 puan) olmuştur.

Eylül ayı itibariyle yıllık enflasyona en büyük etki 23,55 puanla Gıda ve Alkolsüz içecekler, 17,24 puanla Ulaştırma ve 13,09 puanla konut gruplarından gelmiştir. Eylül ayındaki %3,08 artışla birlikte yıllık enflasyon yüzde 83,45 düzeyinde gerçekleşmiştir. İmalat fiyatlarında yıllık artış oranı %127,69, ara malı fiyatları bir önceki yılın aynı ayına göre %129,59 oranında artış kaydetmiştir. Eylül’de enflasyona en belirgin başka bir katkı ise hizmet gruplarından gelmiş, özellikle ulaştırma hizmetleri ve kira alt gruplarındaki artışlar öne çıkmıştır.  

2020 yılından bu yana tüketici enflasyonuna (Tüketici Fiyatları Endeksi TÜFE) bakıldığında;

Dönem TÜFE % Dönem TÜFE %
Mart/20 11,86 Eylül/21 19,58
Haziran/20 12,62 Aralık/21 36,08
Eylül/20 11,75 Mart/22 61,14
Aralık/20 14,60 Haziran/22 78,62
Mart/21 16,19 Eylül/22 83,45
Haziran/21 17,53

Grafiğe bakıldığında, 2021 Eylül ayından sonraki dönemde enflasyonda ciddi bir kırılma yaşanarak büyük sıçrama gerçekleşmeye başlamış ve sonraki dönemlerde bu durum devam etmiştir.

TCMB’nin Ekim/22 ayına ilişkin Piyasa Katılımcıları Anketi’nde yıl sonu enflasyon tahmini %67,78, IMF Ekim ayı Küresel Ekonomik Görünüm Raporunda 2022 yıl sonu enflasyon beklentisi %73,5 olarak açıklanmıştır.

Yararlanılan Kaynaklar:

www.tcmb.gov.tr -Enflasyon raporu

www.sbb.gov.tr -Enflasyon

www.tuik.gov.tr -İstatistikler-Enflasyon ve Fiyat

magfiegilmez.com-Enflasyon Dosyası

 

İlginizi Çekebilir
Yorum Yapın